จักรวาลน้ำปลาภาคตะวันออก เมื่อแบรนด์โลคอลยังมีที่ยืนในตลาดหมื่นล้าน

หากพูดถึงน้ำปลาในประเทศไทย หลายคนอาจคุ้นเคยกับแบรนด์ใหญ่อย่างทิพรส ตราปลาหมึก เมกาเชฟ หรือหอยนางรม แบรนด์ที่มีการวางจำหน่ายอย่างแพร่หลายตามซูเปอร์มาร์เก็ต ร้านสะดวกซื้อ และร้านค้าทั่วประเทศ

แต่ถ้ามองลึกลงไปในตลาดน้ำปลาไทย จะพบว่ามีน้ำปลาที่เกิดจากภาคตะวันออกจำนวนมาก และได้กลายเป็นแบรนด์น้ำปลาต่างๆ ที่เป็นส่วนหนึ่งในการสร้างมูลค่าให้กับตลาดน้ำปลารวมในประเทศไทย 10,000 ล้านบาท

อย่างเช่นในจังหวัดชลบุรี เป็นต้นกำเนิดของแบรนด์น้ำปลาขนาดใหญ่ อย่าง ทิพรส, หอยนางรม และจังหวัดระยอง แบรนด์หอยเป๋าฮื้อ โดยตลาดน้ำปลารวมมีแบรนด์ทิพรสมีส่วนแบ่งตลาดเป็นอันดับหนึ่ง

และเมื่อมองไปที่ภาพรวมทั้งหมดนอกเหนือจากน้ำปลาที่เป็นแบรนด์ใหญ่แล้ว ยังมีแบรนด์น้ำปลาโลคอลอีกจำนวนไม่น้อยที่เกิดจากจังหวัดภาคตะวันออก เช่น สามกระต่าย จากจังหวัดตราด ตราชูตราชั่ง ตรายอดและตราปู จังหวัดระยอง ปลาคู่ และราชา จังหวัดชลบุรี

ซึ่งแบรนด์โลคอลเหล่านี้สามารถสร้างรายได้อย่างดีด้วยเช่นกัน

อย่างเช่น

น้ำปลาตราสามกระต่าย จากจังหวัดตราด

น้ำปลาสามกระต่าย เป็นแบรนด์น้ำปลา จากบริษัท เทพพรชัย อุตสาหกรรม จำกัด จังหวัดตราด มีรากฐานจากครอบครัวเครือลอย ซึ่งเป็นชาวประมง บนเกาะกูดที่ขายปลาให้กับเรือรับซื้อปลาของบริษัทน้ำปลาขนาดใหญ่

การเข้าสู่ตลาดน้ำปลาของสามกระต่ายมาจากช่วงเวลาหนึ่งที่เรือรับซื้อปลาของบริษัทน้ำปลาไม่สามารถรับซื้อปลาทำให้ครัวครัวเครือลอยได้ทั้งหมด ทำให้มีปลาเหลือค้างเป็นจำนวนมาก จนตัดสินใจหันมาลองทำน้ำปลา เพื่อไม่ให้ปลาที่มีอยู่เน่าเสียไปโดยเปล่าประโยชน์

โดยน้ำปลาสามกระต่ายผลิตและจัดจำหน่ายภายใต้บริษัท เทพพรชัย อุตสาหกรรม จำกัด ที่ผ่านมามีผลประกอบการดังนี้

ปี 2565 รายได้รวม 31.37 ล้านบาท กำไร 0.29 ล้านบาท

ปี 2566 รายได้รวม 33.21 ล้านบาท กำไร 0.31 ล้านบาท

ปี 2567 รายได้รวม 37.09 ล้านบาท กำไร 0.34 ล้านบาท

ปี 2568 รายได้รวม 27.28 ล้านบาท กำไร 0.15 ล้านบาท

โดยรายได้ที่ลดลงส่วนหนึ่งมาจากน้ำปลาสามกระต่ายมีตลาดหลักในประเทศไทย 20% และต่างประเทศ 80% ในตลาดต่างประเทศมีกัมพูชา เป็นประเทศหลักของการส่งออก

น้ำปลาพรพิมล จากจังหวัดตราด

น้ำปลาพรพิมล เป็นแบรนด์น้ำปลาท้องถิ่นจากอำเภอแหลมงอบ จังหวัดตราด มีจุดเริ่มต้นในปี 2533 โดยเซี้ยะจู แซ่โส่ ที่นำสูตรน้ำปลาดั้งเดิมของครอบครัวตระกูลโส่ ซึ่งเคยผลิตไว้บริโภคภายในบ้าน มาพัฒนาเป็นน้ำปลาสำหรับจำหน่าย โดยยังคงใช้กรรมวิธีหมักแบบพื้นบ้านตามสูตรดั้งเดิม

โดยที่ผ่านมาน้ำปลาพรพิมล ผลิตในชื่อบริษัท น้ำปลาพื้นเมือง จำกัด มีผลประกอบการภายใต้บริษัทเดียวกันดังนี้

ปี 2565 รายได้รวม 335.37 ล้านบาท กำไร 1.37 ล้านบาท

ปี 2566 รายได้รวม 289.75 ล้านบาท กำไร 1.50 ล้านบาท

ปี 2567 รายได้รวม 288.79 ล้านบาท กำไร 1.27 ล้านบาท

ปี 2568 รายได้รวม 275.26 ล้านบาท กำไร 1.28 ล้านบาท

น้ำปลาตรายอด, ตราปู, ตรากุ้ง ปู ปลา จากจังหวัดระยอง

น้ำปลาแท้ตรายอด, ตราปู และน้ำปลาผสมตรากุ้ง ปู ปลา เป็นน้ำปลาจากโรงน้ำปลาชิ้งฮะไถ่ของจังหวัดระยอง ของ บริษัท ชิ้งฮะไถ่เฉลิมโชค จำกัดซึ่งโรงงานน้ำปลาแห่งนี้เป็นกิจการที่สืบทอดมากกว่า 100 ปี

โดยโรงน้ำปลาชิ้งฮะ ถือเป็นโรงงานน้ำปลาแห่งแรกๆ ของจังหวัดระยอง ใช้กรรมวิธีหมักที่สืบทอดจากต้นตระกูล โดยคัดเลือกปลาสดมาหมักบ่มเป็นเวลาประมาณ 2 ปี ก่อนกรองเป็นหัวน้ำปลาและบรรจุขวดจำหน่าย

ที่ผ่านมา บริษัท ชิ้งฮะไถ่เฉลิมโชค จำกัด มีรายได้ดังนี้

ปี 2565 รายได้รวม 6.01 ล้านบาท กำไร 0.19 ล้านบาท

ปี 2566 รายได้รวม 6.16 ล้านบาท กำไร 0.11 ล้านบาท

ปี 2567 รายได้รวม 5.83 ล้านบาท ขาดทุน 0.06 ล้านบาท

ปี 2568 รายได้รวม 5.72 ล้านบาท กำไร 0.03 ล้านบาท

น้ำปลาจอว์ส จากจังหวัดระยอง

น้ำปลาตราจอว์ส เป็นแบรนด์น้ำปลาจากบริษัท น้ำปลารุ่งโรจน์ จำกัด จังหวัดระยอง ซึ่งมีรากฐานการผลิตน้ำปลามาตั้งแต่ปี 2494 จากธุรกิจครอบครัวที่สืบทอดองค์ความรู้และกรรมวิธีการผลิตน้ำปลาจากรุ่นสู่รุ่น

ต่อมาในปี 2533 เริ่มขยายธุรกิจส่งออกไปยังสหรัฐอเมริกา ก่อนขยายตลาดเข้าสู่ยุโรปในปี 2543 และปัจจุบันมีแบรนด์น้ำปลาและเครื่องปรุงรสในเครือ ได้แก่ จอว์ส ท๊อปคิทเช่น ลูกยอด และไส้ตันลูกยอด พร้อมธุรกิจรับจ้างผลิตสินค้าให้กับแบรนด์อื่น หรือ OEM เพื่อจำหน่ายทั้งในประเทศและต่างประเทศ

เมื่อมองไปที่ผลประกอบการ บริษัท น้ำปลารุ่งโรจน์ จำกัด มีรายได้ดังนี้

ปี 2568 รายได้รวม 345.91 ล้านบาท กำไร 5.73 ล้านบาท

ปี 2568 รายได้รวม 343.06 ล้านบาท กำไร 6.53 ล้านบาท

ปี 2568 รายได้รวม 396.11 ล้านบาท กำไร 7.58 ล้านบาท

ปี 2568 รายได้รวม 392.36 ล้านบาท กำไร 5.14 ล้านบาท

น้ำปลาตราปลาคู่ จากจังหวัดชลบุรี

น้ำปลาตราปลาคู่ เป็นแบรนด์น้ำปลาท้องถิ่นจากตำบลบางพระ อำเภอศรีราชา จังหวัดชลบุรี ผลิตโดยโรงน้ำปลาประมงชลบุรี หรือที่รู้จักกันในชื่อ โรงน้ำปลาร้อยปี

โดยน้ำปลาตราปลาคู่ มี จรูญ ชูศิริ เป็นเจ้าของธุรกิจ โดยใช้วิธีหมักตามธรรมชาติเป็นเวลาประมาณ 12 เดือน จนได้กลายเป็นหนึ่งในสินค้าโอท็อป 5 ดาวของตำบลท่าพระในที่สุด

และนอกจากนี้ทายาทของจรูญยังได้ต่อยอดธุรกิจน้ำปลาตราปลาคู่ไปยังร้านอาหารที่มีชื่อว่า ปลาคู่ ด้วยการใช้น้ำปลาปลาคู่ในการประกอบอาหาร เพื่อสื่อถึงอาหารรสชาติดีเริ่มมาจากน้ำปลาอีกด้วย

สำหรับแบรนด์ที่กล่าวมาถือเป็นหนึ่งในแบรนด์น้ำปลาโลวคอลของภาคตะวันออกเท่านั้น เพราะในธุรกิจน้ำปลาภาคตะวันออกยังมีแบรนด์อื่นๆ อีกเป็นจำนวนมาก เช่น ช้างสามเศียร จังหวัดตราด

หรือแม้แต่จังหวัดจันทบุรี แม้จะไม่ได้มีแบรนด์น้ำปลาที่เป็นที่รู้จักในวงกว้างเหมือนชลบุรี ระยอง ตราด แต่ก็มีการผลิตน้ำปลาในระดับชุมชนเช่นกัน

อย่างเช่น น้ำปลาตราเกวียนทอง จากตำบลเกวียนหัก อำเภอขลุง จังหวัดจันทบุรี ผลิตโดยกลุ่มผลิตน้ำปลาตราเกวียนทองบ้านเกวียนหัก

นอกจากนี้ ยังมีการรวมกลุ่มผลิตน้ำปลาในพื้นที่อื่น เช่น วิสาหกิจชุมชนแปรรูปน้ำปลาบ้านนอกเขา ตำบลคลองขุด อำเภอท่าใหม่ และการผลิตน้ำปลาแบบโฮมเมด อีกด้วย

อย่างไรก็ดีหากย้อนกลับไปดูรากฐานของอุตสาหกรรมน้ำปลาไทย จะพบว่าภาคตะวันออกมีความเกี่ยวข้องกับธุรกิจน้ำปลามาอย่างยาวนาน จากการเป็นพื้นที่ชายฝั่งทะเลที่มีชุมชนประมงกระจายตัวอยู่ในหลายจังหวัด โดยเฉพาะชลบุรี ระยอง จันทบุรี และตราด ซึ่งมีการจับสัตว์น้ำและนำวัตถุดิบจากทะเลมาแปรรูปเพื่อบริโภคและจำหน่าย

หนึ่งในวัตถุดิบสำคัญคือ ปลากะตัก หรือที่บางพื้นที่เรียกว่าปลาไส้ตัน ซึ่งนิยมนำมาหมักกับเกลือเพื่อผลิตน้ำปลา

การทำน้ำปลาจึงมีจุดเริ่มต้นเชื่อมโยงกับวิถีชีวิตของชุมชนประมง ที่นำปลามาถนอมอาหารด้วยวิธีการหมัก ก่อนพัฒนาเป็นสินค้าที่สามารถจำหน่ายและสร้างรายได้ให้กับครัวเรือน

เมื่อมีความต้องการมากขึ้น การผลิตน้ำปลาจึงค่อย ๆ เปลี่ยนจากระดับครัวเรือนมาสู่โรงน้ำปลา และขยายไปสู่การผลิตในเชิงอุตสาหกรรม

อีกหนึ่งปัจจัยที่มีส่วนสำคัญคือการเข้ามาตั้งถิ่นฐานและประกอบธุรกิจของชาวจีนในพื้นที่ชายฝั่งทะเลภาคตะวันออก ซึ่งนำความรู้ด้านการค้าและการแปรรูปอาหารมาผสมผสานกับภูมิปัญญาของคนในท้องถิ่น