จาก MBTI ถึงแมวเปรต เมื่อแบบทดสอบ Type คนกลายเป็นเครื่องมือการตลาด
ในช่วงที่ผ่านมา หากใครใช้โซเชียลมีเดียเป็นประจำ อาจเคยเห็นเพื่อนหรือคนรู้จักแชร์ผลแบบทดสอบบุคลิกภาพต่าง ๆ ว่าตัวเองเป็นคน Type ไหน ไม่ว่าจะเป็น MBTI ที่แบ่งคนออกเป็น 16 บุคลิกภาพ แบบทดสอบว่าตัวเองมีนิสัยเหมือนสัตว์ชนิดใด เป็นคนรักแบบไหน มีสีประจำตัวอะไร หรือแม้กระทั่งแบบทดสอบที่นำตัวละครในภาพยนตร์และการ์ตูนมาเปรียบเทียบกับลักษณะนิสัยของผู้เล่น
ซึ่งสิ่งที่ทำให้คนให้ความสนใจกับแบบทดสอบที่พยายามบอกว่าเราเป็นคน Type ไหน ส่วนหนึ่งมาจากธรรมชาติของคนที่ต้องการทำความเข้าใจตัวเอง ไม่ว่าจะเป็นนิสัย ความคิด ความรู้สึก จุดแข็ง จุดอ่อน หรือเหตุผลที่ทำให้มีพฤติกรรมแตกต่างจากคนอื่น และแบบทดสอบบุคลิกภาพจึงเข้ามาเป็นเครื่องมือที่ช่วยเปลี่ยนความซับซ้อนของคนให้กลายเป็นคำอธิบายที่เข้าใจง่าย ยิ่งถ้าคำอธิบายมีความสอดคล้องกับความคิดที่ผู้เล่นมีต่อตัวเอง ก็ยิ่งอาจสร้างความรู้สึกว่าแบบทดสอบนั้นเข้าใจตัวเองได้เป็นอย่างดี
โดยทางจิตวิทยาเรียกว่า Barnum Effect ซึ่งหมายถึงปรากฏการณ์ที่มนุษย์มีแนวโน้มรู้สึกว่าคำอธิบายบุคลิกภาพที่มีความกว้างและสามารถใช้ได้กับคนจำนวนมาก เป็นคำอธิบายที่ตรงกับตัวเองเป็นพิเศษ เช่น การบอกว่าเราเป็นคนที่ชอบเข้าสังคม แต่บางครั้งก็ต้องการเวลาอยู่คนเดียว หรือเป็นคนที่มีความมั่นใจ แต่บางครั้งก็รู้สึกไม่แน่ใจในตัวเอง ซึ่งเป็นลักษณะที่สามารถเกิดขึ้นกับคนจำนวนมากได้
นอกจากความต้องการทำความเข้าใจตัวเองแล้ว อีกหนึ่งปัจจัยสำคัญที่ทำให้แบบทดสอบบุคลิกภาพได้รับความสนใจคือ การนำผลลัพธ์มาใช้สื่อสารตัวตนกับคนรอบข้าง โดยเฉพาะ Gen Z ซึ่งเป็น Gen ที่ให้ความสนใจกับคอนเทนต์ที่ช่วยค้นหาตัวตน เช่น MBTI, Personal Color และ Personality Test เป็นจำนวนมาก
และเมื่อความต้องการทำความเข้าใจตัวเองมารวมกับพฤติกรรมการแชร์บนโซเชียลมีเดีย แบบทดสอบบุคลิกภาพจึงมีกลายเป็นคอนเทนต์ที่ได้รับความนิยมอย่างแพร่หลาย จนเกิดแบบทดสอบรูปแบบใหม่ๆ เกิดขึ้นอย่างต่อเนื่อง
ซึ่งการเกิดขึ้นของแบบทดสอบบุคลิกภาพใหม่ๆ ยังมาพร้อมกับการมีแพลตฟอร์มที่เปิดให้คนทั่วไปสร้างแบบทดสอบได้ โดยไม่จำเป็นต้องมีความเชี่ยวชาญด้านการเขียนโปรแกรม เช่น OOOPEN Lab แพลตฟอร์มสร้างคอนเทนต์แบบ Interactive ที่มีเครื่องมือสำหรับพัฒนาแบบทดสอบบุคลิกภาพ แบบทดสอบหลายมิติ แบบทดสอบจับคู่ และแบบทดสอบที่มีเนื้อเรื่องแตกต่างกันตามคำตอบของผู้เล่น
เมื่อมองในมุมการตลาด แบบทดสอบบุคลิกภาพจึงไม่ได้อยู่ที่ความสามารถในการบอกว่าผู้เล่นเป็นคนแบบไหนเท่านั้น แต่ยังเป็นรูปแบบคอนเทนต์ที่เปลี่ยนผู้บริโภคจากผู้รับสารให้กลายเป็นผู้มีส่วนร่วมกับแบรนด์โดยตรง จากการที่แบรนด์สามารถชวนให้เข้ามาตอบคำถาม เลือกคำตอบ รอผลลัพธ์ และนำผลลัพธ์นั้นไปแชร์ต่อ ซึ่งแต่ละขั้นตอนล้วนเป็นโอกาสให้ผู้บริโภคใช้เวลาอยู่กับเนื้อหาของแบรนด์มากขึ้น
อย่างเช่นในประเทศไทย ALive Powered by AIA แอปพลิเคชันด้านสุขภาพและความเป็นอยู่ที่ดีของเอไอเอ ประเทศไทย ที่ร่วมมือกับเพจหมาจ๋า ซึ่งมีผู้ติดตามบน Facebook มากกว่า 970,000 คน เปิดตัว ALive Personality Quiz X Dog Please ที่ชวนผู้ใช้งานเข้ามาทำแบบทดสอบเพื่อค้นหาว่าตัวเองมีบุคลิกภาพเหมือนสุนัขสายพันธุ์ใด ผ่านคาแรกเตอร์สุนัขทั้งหมด 16 สายพันธุ์ เช่น โกลเด้นรีทรีฟเวอร์ ชิบะอินุ ลาบราดอร์ และไซบีเรียนฮัสกี้ โดยผลลัพธ์จะบอกถึงลักษณะนิสัย จุดเด่น จุดอ่อน และกลุ่มคนที่มีบุคลิกภาพเข้ากันได้ ก่อนที่จะต่อยอดไปสู่คำแนะนำและภารกิจดูแลสุขภาพที่เชื่อมโยงกับลักษณะของผู้เล่น เพื่อสนับสนุนการสร้าง Good Habits
TCP Group นำแบบทดสอบบุคลิกภาพมาใช้กับการสื่อสารภาพลักษณ์ ภายใต้แคมเปญ TCP 70 Years: Energizing it Forward ที่เปิดตัวแบบทดสอบ Check Your Energy to Move Forward ชวนผู้บริโภคค้นหาว่าอะไรคือพลังที่ผลักดันให้ตัวเองก้าวไปข้างหน้าในแต่ละวัน และแบบทดสอบนี้ยังเป็นเครื่องมือเชื่อมโยงผู้บริโภคเข้ากับแนวคิดหลักของ TCP ที่ต้องการเป็นส่วนหนึ่งในการเติมพลังให้ผู้คนและสังคม เนื่องจาก TCP จะสนับสนุนเครื่องดื่มจากแบรนด์ในเครือ ให้แก่อาสาสมัครช่วยเหลือภัยพิบัติผ่านมูลนิธิกระจกเงาเมื่อเกิดการแชร์ผลลัพธ์ของแบบทดสอบลงในโซเชียลมีเดียของผู้เล่น และยังเป็นการสร้าง Earned Media จากผู้เล่นได้อีกทางหนึ่ง
ซอสศรีราชาตราห่านบิน ของบริษัท เอ็กโซติค ฟู้ด จำกัด (มหาชน) นำแนวคิด MBTI มาใช้กับกิจกรรม MBTI Food Tasting ภายในงาน LSA Best Bites Awards 2026 ด้วยการนำลักษณะบุคลิกภาพที่แตกต่างกันมาจับคู่กับรสชาติซอส เพื่อให้ผู้เข้าร่วมกิจกรรมค้นหารสชาติที่เหมาะกับตัวเอง ก่อนนำเสนอผ่านเมนูอาหารขนาดพอดีคำที่สามารถทดลองชิมได้
TOA นำแบบทดสอบบุคลิกภาพมาสร้างสีสันในงาน มาใช้ในงานสถาปนิก’69 ผ่านกิจกรรม TOA Color Trends 2026 X 16 Personalities MBTI เพื่อให้ผู้เข้าร่วมค้นหาว่าสีที่หมาะกับบุคลิกภาพของตัวเอง โดยเชื่อมลักษณะนิสัยทั้ง 16 ประเภทเข้ากับสีสัน เพื่อเป็นหนึ่งเครื่องมือในการสื่อสารเรื่องสีในมิติที่มากกว่าการตกแต่งบ้านตามความสวยงาม แต่ยังสะท้อนตัวตนของผู้อยู่อาศัย
Karmakamet แบรนด์เครื่องหอมและน้ำหอมของไทยได้จัดพื้นที่ SCENTORIUM ที่เปิดให้ผู้เข้าชมทดลองสัมผัสกลิ่นจำนวนมากถึง 540 กลิ่น ตั้งแต่กลิ่นที่คุ้นเคยในชีวิตประจำวัน ไปจนถึงกลิ่นที่ไม่ค่อยพบในการทดลองน้ำหอมทั่วไป นำแนวคิดแบบทดสอบบุคลิกภาพ ช่วยสร้าง Scent Profile หรือโปรไฟล์กลิ่นมาเชื่อมกับประสบการณ์การค้นหากลิ่นผ่าน เพื่อสร้าง Brand Experience เฉพาะบุคคลเข้ากับการสัมผัสสินค้าและประสบการณ์ภายในร้าน
Pramy แบรนด์อาหารแมวของไทย ที่นำแนวคิดแบบทดสอบ MBTI มาใช้กับการพฤติกรรม ลักษณะนิสัย และปัญหาสุขภาพของแมวผ่านเว็บไซต์ เพื่อช่วยให้ทาสแมวเข้าใจนิสัยและตัวตนของแมวมากขึ้น พร้อมคำแนะนำอาหารที่เหมาะกับพฤติกรรมแต่ละแบบ และยังเป็นส่วนหนึ่งในการวิจัยและพัฒนาสินค้าที่ตอบโจทย์ความต้องการแตกต่างกันของแมว
และแบบทดสอบเหล่านี้ไม่ได้มีเพียงแบบทดสอบเชิงจิตวิทยาที่พัฒนาโดยผู้เชี่ยวชาญ หรือแบรนด์เท่านั้น แต่ยังมีครีเอเตอร์ นักออกแบบ และแบรนด์ต่าง ๆ สร้างแบบทดสอบของตัวเองออกมาให้ผู้บริโภคเข้ามาร่วมสนุก ค้นหาว่าตัวเองเป็นคนประเภทไหน มีจุดเด่นอะไร หรือเข้ากับคนประเภทใดได้ดีที่สุดก่อนนำผลลัพธ์ที่ได้ไปแชร์ต่อบนโซเชียลมีเดีย
อย่างเช่น อะตอม ปกรณ์ แก้วดี คอนเทนต์ครีเอเตอร์สายศิลปะ เจ้าของช่อง Atompakon ได้ทำแบบทดสอบบุคลิกภาพ “เกิดใหม่เป็นแมว” และ “เกิดใหม่เป็นแมวเปรต” ผลงานของ อะตอม ปกรณ์ แก้วดี หรือ Atompakon ครีเอเตอร์ชาวไทย โดยนำลักษณะนิสัยของคนมาเปรียบเทียบกับแมว ก่อนสรุปผลว่าแต่ละคนมีบุคลิกภาพเหมือนแมวชนิดไหน พร้อมภาพประกอบที่ผู้เล่นสามารถนำไปแชร์ต่อบนโซเชียลมีเดีย และ QR Code ให้ร่วมเป็นหนึ่งในการบริจาคช่วยเหลือหมาแมวตามความสมัครใจ
นอกจากนี้อะตอมยังได้จับมือกับ Royal Canin สร้างแบบทดสอบ Interactive ในชื่อ “บ้านใหม่หมาจร” เพื่อเป็นส่วนหนึ่งของแคมเปญ Royal Canin Ready for Long Love ที่ต้องการส่งเสริมความเข้าใจเกี่ยวกับสุนัขและแมวจรจัด รวมถึงความสำคัญของโภชนาการและการดูแลสัตว์เลี้ยงอย่างเหมาะสม ก่อนนำไปสู่การค้นหาบ้านใหม่ให้กับลูกสุนัข
ส่วนในต่างประเทศ เช่น แบบทดสอบบุคลิกภาพ SBTI (Silly Big Personality Test) ในประเทศจีน ที่สร้างโดยครีเอเตอร์บนแพลตฟอร์ม Bilibili นำแนวคิดการแบ่งประเภทบุคลิกภาพมาล้อเลียนแบบทดสอบ MBTI โดยเน้นความสนุกและการเสียดสีตัวเองมากกว่าความแม่นยำทางจิตวิทยาจนกลายเป็นกระแสบนโซเชียลมีเดียอย่างรวดเร็วในเดือนเมษายน 2569 เนื่องจากสอดคล้องกับอารมณ์ขันและวัฒนธรรมมีมของคนรุ่นใหม่
อย่างไรก็ดีทำให้เห็นว่าความนิยมของแบบทดสอบ Type นอกจากจะเชื่อมโยงกับความต้องการทำความรู้จักและเข้าใจตัวเองของผู้บริโภค ยังสามารถกลายเป็นโอกาสทางการตลาดให้กับแบรนด์ได้หลากหลายรูปแบบ ตั้งแต่การสร้างการรับรู้ การเพิ่มการมีส่วนร่วม ไปจนถึงการเชื่อมโยงผลทดสอบเข้ากับสินค้าและบริการ
ซึ่งความท้าทายของแบรนด์ไม่ได้อยู่ที่การสร้างแบบทดสอบให้มีคนเข้ามาเล่นหรือแชร์ต่อจำนวนมากเพียงอย่างเดียว แต่จะสามารถเปลี่ยนความสนุกจากการค้นหาตัวเองของผู้บริโภค ให้กลายเป็นความสนใจและความผูกพันกับแบรนด์ได้มากแค่ไหน ก่อนที่กระแสแบบทดสอบนั้นจะถูกแทนที่ด้วยคอนเทนต์ใหม่ ๆ บนโลกออนไลน์
Talk About Market FYI
แบบทดสอบบุคลิกภาพมีจุดเริ่มต้นอย่างไร
แนวคิดการแบ่งประเภทบุคลิกภาพมีมายาวนานกว่า 2,000 ปี ตั้งแต่ยุคกรีกโบราณ ที่มีการอธิบายความแตกต่างด้านอารมณ์และนิสัยของมนุษย์ผ่านทฤษฎีของเหลวในร่างกาย 4 ชนิด ก่อนจะพัฒนามาเป็นแนวคิดบุคลิกภาพ 4 ประเภทในเวลาต่อมา
ส่วนแบบทดสอบบุคลิกภาพในรูปแบบคำถามมีจุดเริ่มต้นสำคัญในปี 1917 เมื่อ Robert S. Woodworth นักจิตวิทยาชาวอเมริกัน พัฒนา Woodworth Personal Data Sheet เพื่อใช้ประเมินความเสี่ยงด้านปัญหาทางจิตใจของทหารในช่วงสงครามโลกครั้งที่ 1 ซึ่งถือเป็นหนึ่งในต้นแบบของแบบประเมินบุคลิกภาพสมัยใหม่
ต่อมาในปี 1921 Carl Gustav Jung จิตแพทย์ชาวสวิตเซอร์แลนด์ เผยแพร่หนังสือ Psychological Types เสนอแนวคิดเรื่องความแตกต่างทางบุคลิกภาพ เช่น Introversion และ Extraversion ก่อนที่ Katharine Cook Briggs และ Isabel Briggs Myers สองแม่ลูกชาวอเมริกันจะนำแนวคิดของ Jung มาพัฒนาเป็นแบบทดสอบ MBTI (Myers-Briggs Type Indicator) โดยมีแบบทดสอบรุ่นแรกในปี 1943 และเผยแพร่ฉบับปรับปรุงในปี 1962
MBTI แบ่งบุคลิกภาพออกเป็น 16 ประเภท และกลายเป็นหนึ่งในแบบประเมินบุคลิกภาพที่เป็นที่รู้จัก ก่อนที่แนวคิดการจำแนกบุคลิกภาพจะถูกนำไปต่อยอดเป็นแบบทดสอบออนไลน์หลากหลายรูปแบบ ทั้งแบบทดสอบความรัก สี สัตว์ และตัวละครต่าง ๆ ที่เน้นความสนุกและการแชร์ผลลัพธ์บนโซเชียลมีเดีย